Test na ojcostwo krok po kroku: procedura, czas i koszt”,

Decyzja o potwierdzeniu lub wykluczeniu ojcostwa zwykle zapada wtedy, gdy emocje mieszają się z potrzebą jednoznacznej odpowiedzi. Badanie genetyczne może uporządkować sytuację prawną, rodzinną i emocjonalną, ale warto wiedzieć wcześniej, jak wygląda cała procedura, ile trwa oraz od czego zależy koszt i wiarygodność wyniku.

Czym jest test na ojcostwo i kiedy warto go wykonać?

Test na ojcostwo to analiza porównawcza profili DNA dziecka oraz domniemanego ojca, czasem także matki, oparta zwykle na markerach STR zlokalizowanych na autosomach. Dziecko dziedziczy po jednym allelu z każdego locus od matki i od ojca, dlatego zgodność profili pozwala z bardzo wysokim prawdopodobieństwem potwierdzić lub wykluczyć biologiczne pokrewieństwo.

Badanie rozważa się w sytuacjach wątpliwości partnerskich, w sporach sądowych o alimenty czy ustalenie pochodzenia dziecka, a także dla uregulowania spraw spadkowych. Ważne jest, aby przed wykonaniem analizy zastanowić się, czy wynik będzie wykorzystany wyłącznie prywatnie, czy również w postępowaniu sądowym – wpływa to na sposób pobrania materiału i wymogi formalne.

Jak przygotować się do badania: test na ojcostwo krok po kroku

W przypadku badania prywatnego zazwyczaj wystarcza kontakt z wybranym laboratorium, zamówienie zestawu do pobrania i samodzielne pobranie wymazu z policzka. Jeśli test na ojcostwo ma być później wykorzystany przed sądem, materiał powinien pobrać uprawniony personel z potwierdzeniem tożsamości badanych (dokumenty, fotografie, podpisy).

• Wybór laboratorium oraz rodzaju badania (prywatne vs sądowe).
• Uzyskanie lub pobranie zestawu i podpisanie zgód na badanie.
• Pobranie wymazu z policzka zgodnie z instrukcją, unikanie jedzenia i picia ok. 30 minut przed.
• Zabezpieczenie i odesłanie próbek do laboratorium.
• Odbiór wyniku w formie papierowej lub elektronicznej wraz z opisem statystycznym.

Standardowy czas oczekiwania to od kilku do kilkunastu dni roboczych, zależnie od liczby analizowanych osób i zastosowanego panelu markerów. Koszt rośnie wraz z liczbą uczestników badania, ewentualnym udziałem matki oraz rozszerzeniem analizy o dodatkowe loci genetyczne.

Test na ojcostwo z krwi a z wymazu z policzka – podstawowe różnice

Najczęściej stosowany jest wymaz z policzka, ponieważ jest bezbolesny, łatwy do samodzielnego wykonania i dostarcza wystarczającej ilości DNA do analizy markerów STR (np. D3S1358, vWA, FGA, D8S1179, D18S51). Test na ojcostwo można także przeprowadzić z krwi obwodowej, co bywa przydatne, gdy pobranie wymazu jest utrudnione (np. u noworodka w inkubatorze) lub gdy potrzebna jest dodatkowa weryfikacja jakości materiału.

W obu przypadkach laboratorium tworzy profil genetyczny dla każdej osoby i porównuje allele w poszczególnych loci. Przykładowo, jeśli dziecko ma w locus D8S1179 allele 12 i 14, a matka 12 i 13, to allel 14 musi pochodzić od ojca – jego profil powinien zawierać allel 14. Zgodność we wszystkich analizowanych loci daje prawdopodobieństwo ojcostwa zwykle powyżej 99,999%, natomiast stwierdzenie co najmniej dwóch powtarzalnych, niewytłumaczalnych niezgodności prowadzi do jednoznacznego wykluczenia ojcostwa.

Test na ojcostwo w ciąży – możliwości i ograniczenia badań prenatalnych

Badanie prenatalne może polegać na analizie wolnokrążącego DNA płodu (cffDNA) we krwi ciężarnej oraz profilu genetycznego domniemanego ojca z wymazu z policzka. Zwykle możliwe jest to od ok. 10. tygodnia ciąży, ale wymaga zaawansowanych metod bioinformatycznych oddzielenia materiału płodowego od matczynego, co podnosi koszt i wymaga bardzo restrykcyjnej kontroli jakości.

Inną opcją są badania inwazyjne, takie jak amniopunkcja czy biopsja kosmówki, wykonywane przede wszystkim z przyczyn medycznych (diagnostyka wad płodu), a nie wyłącznie dla potwierdzenia pokrewieństwa. Uzyskany materiał płodowy pozwala na wykonanie standardowej analizy STR, jednak procedury te wiążą się z niewielkim, ale realnym ryzykiem powikłań ciąży, dlatego decyzja powinna być podejmowana po konsultacji z lekarzem i genetykiem klinicznym.

FAQ

• Czy wynik badania DNA jest ostateczny?

  W prawidłowo wykonanym badaniu z użyciem kilkunastu–kilkudziesięciu markerów STR wynik ma charakter praktycznie nieodwołalny. Potwierdzenie ojcostwa podawane jest jako bardzo wysokie prawdopodobieństwo, natomiast jego wykluczenie jest jednoznaczne.

• Czy do badania potrzebna jest obecność matki dziecka?

  Obecność matki nie jest obowiązkowa, ale jej udział może ułatwić analizę i zwiększyć moc statystyczną wyniku. W niektórych trudniejszych przypadkach (np. sporne ojcostwo krewnych) dołączenie materiału matki bywa zalecane.

• Czy można wykorzystać próbki niestandardowe, np. włosy lub szczoteczkę do zębów?

  Tak, niektóre laboratoria analizują także włosy z cebulkami, szczoteczki do zębów czy plamy krwi na materiale. Trzeba jednak liczyć się z gorszą jakością DNA, dłuższym czasem analizy i możliwym brakiem wyniku przy silnej degradacji materiału.

• Od jakiego wieku można zbadać dziecko?

  Badanie można wykonać praktycznie od urodzenia, gdyż do wymazu z policzka wystarczy delikatne potarcie wnętrza policzka jałowym wymazówką. U bardzo małych dzieci warto zlecić pobranie personelowi medycznemu, aby uniknąć zanieczyszczenia próbki.

• Czy wynik badania prywatnego można później wykorzystać w sądzie?

  Co do zasady sądy preferują badania wykonane w trybie z zachowaniem pełnej procedury identyfikacji osób. Prywatny wynik może być argumentem wstępnym, ale często konieczne jest powtórzenie analizy w warunkach wskazanych przez sąd.